YATIRIM ARACI OLARAK DÖVİZ(DOLAR)

Doç. Dr. Yaşar UYSAL

(1 Eylül 2006)

Bugünkü yazımızda halkımızın önemli bir yatırım aracı olarak gördüğü döviz konusunu ele alacak ve bu araca yatırım yapmanın anlamlı olup olmadığını değerlendirmeye çalışacağız. Döviz olarak ABD dolarını kullanıyoruz. Bunun temel gerekçeleri, önceki yıllarda halkımızın tercih ettiği dövizlerin başında gelen Alman Markının AB sürecinde tedavülden kalkması, Euro’nun tedavüle yeni girmiş olması nedeniyle geriye dönük analiz yapmaya imkan vermemesi, İngiliz Sterlini ve Japon Yeni gibi dövizlerin ise çok fazla tercih edilmemesidir. 

Ülkemizde 1980 öncesi dönemde halkın döviz taşıması yasak idi. 24 Ocak 1980 Kararları ve ardından alınan liberalizasyona yönelik diğer düzenlemeler ile ülkemizde ekonomik alanda önemli değişimler yaşandı. Bu paralelde 1984 yılında halkın döviz taşımasına imkan sağlayan düzenlemeler yapıldı.

Yurtdışında çalışan önemli sayıdaki işçimizin ailelerine gönderdiği dövizlerle başlayan döviz tutma talebi, yüksek oranlı enflasyon nedeniyle TL’nin sürekli değer kaybetmesi ve yabancı para merakı gibi faktörlerle birleşerek ülkemizde döviz talebini hızla artırmıştır. Öyle ki, geçiş dönemi Doğu Bloku ülkeleri bir tarafa bırakıldığında, yabancı parayı gerek tasarruf (yatırım) aracı gerekse günlük alışverişlerde(kira, bilgisayar, otomobil vb.) değişim aracı olarak bu düzeyde kullanan ülkelerin başında Türkiye gelir olmuştur. 

Hazırlamış olduğumuz Tabloda Merkez Bankasının yıllık ortalama ABD doları alış kuru dikkate alınarak hesaplanmış getiriler bulunmaktadır. Doların cari getirisi yıllık kur farkları alınarak hesaplanmıştır. örneğin 1985 yılı dolar kuru(520 TL) ile 1984 yılı dolar kuru(364 TL) arasındaki farkın oransal değeri ((520-364)/364)x100= % 40,5 olarak bulunmaktadır.

Doların reel getirisinin hesaplanmasında ise [{(1+getiri oranı) / (1+enflasyon oranı)} – 1] x 100 şeklindeki formül kullanılmıştır.

Tablodan görülebileceği gibi, dolar kuru yıllar itibariyle çok büyük oranda artış göstermiş ve 1984 yılında 1 Dolar = 364 TL iken, 2005 yılında 1 Dolar = 1.340.800 TL’ye yükselmiştir. Bu verilere göre 1984-2005 döneminde doların TL karşısındaki değeri yaklaşık olarak 3680 kat artmıştır. Herhalde, dünya genelinde, dolar karşısında değeri bu derece düşen başka bir para bulmak hayli güçtür.

Bu dönemde parasını dolara yatıran bireyler, cari olarak, önemli oranda kazanç elde etmişlerdir. Ancak, 1994, 1998, 2000 ve 2001 gibi kriz yılları dışında elde edilen reel kazanç negatiftir. Yani dolara parasını yatıranlar zarar etmiştir. Dönemsel olarak bir değerlendirme yapıldığında ise doların her dönemde kaybettirdiği görülmektedir.

Bu veriler dolara uzun dönemli olarak yatırım yapanların zarar ettiğini, dolar ile uzun vadeli borçlananların ise kar ettiğini ortaya koymaktadır. Dolayısıyla, kriz dönemleri haricinde, uzun vadeli olarak dolara yatırım yapılmaması, uzun vadeli yatırımlarda ise dolar ile borçlanılması daha anlamlı görünmektedir.

Ayrıca, bir kişinin kendi ülkesinin değil de bir başka ülkenin parasına yatırım yapması, bir başka deyişle başka bir ülkenin merkez bankasına kredi açmasının mantığı da herkes tarafından sorgulanmalıdır. Çünkü, para sadece para değildir…

 

YILLAR

Dolar(TL)

TEFE

Cari getiri(%)

Reel Getiri(%)

1984

364

53,6

-- 

-- 

1985

520

40,5

42,6

1,5

1986

669

25,5

28,9

2,7

1987

856

51,6

27,9

-15,7

1988

1.426

67,9

66,5

-0,9

1989

2.121

62,3

48,8

-8,4

1990

2.606

48,6

22,9

-17,3

1991

4.175

59,2

60,2

0,6

1992

6.874

61,4

64,6

2,0

1993

11.036

60,3

60,5

0,2

1994

29.788

149,6

169,9

8,2

1995

45.739

64,9

53,5

-6,9

1996

81.386

84,9

77,9

-3,8

1997

152.071

91,0

86,9

-2,2

1998

260.974

54,3

71,6

11,2

1999

420.126

62,9

61,0

-1,2

2000

623.704

32,7

48,5

11,9

2001

1.225.412

88,6

96,5

4,2

2002

1.505.840

30,8

22,9

-6,1

2003

1.493.068

13,9

-0,8

-12,9

2004

1.422.341

13,8

-4,7

-16,3

2005

1.340.800

2,7

-5,7

-8,2

1984-2005

-- 

55,6

52,4

-2,7

1984-1989

-- 

50,2

42,9

-4,1

1990-2005

-- 

57,5

55,4

-2,3

2000-2005

-- 

30,4

26,1

-4,6