Tez Öğrencileri İçin
Hazırlayan: Uğur Altunay
23 Şubat 2009'da güncellendi

Yüksek lisans ve doktora öğrencileri için

Alıntılar nasıl yapılmalı? Göndermeler ve kaynakça nasıl yazılmalı?

Yazacağınız tezde sosyal bilimler alanında evrensel kabul gören APA (American Psychological Association) tarafından hazırlanan formatı kullanmanız yerinde olur. APA, metinlerin nasıl yazılacağını, metiniçi göndermelerin ve alıntıların nasıl yapılacağını, kaynakçanın nasıl yazılacağını açıklayan ve sosyal bilimciler tarafından genel kabul gören kılavuz yayımlamıştır. Yayımlanan kılavuz, ortaya çıkan gereksinimler doğrultusunda belli aralıklarla güncellenmektedir.

APA tarafından önerilen tez yazım formatıyla ilgili bilgileri aşağıdaki bağlantılarda bulabilirsiniz:

 

APA tarafından önerilen siteler

Citation StyleGuide Handbook

APA Citation Format for Student Papers

APA Style

Apa Journal

The Columbia Guide

Thesis and Dissertation Guide (University of Houston, College of Education)

Capital Community College Guide

Documentation Guide: APA

APA Citation Format

 Konu nasıl seçilir ve sınırlandırılır? Araştırma nasıl yapılır?

Tez yazımıyla ilgili aşağıdaki İnternet bağlantılarında yer alan metinlerin okunması yararlı olabilir. Bu metinlerde araştırmanın ne olduğuyla, konu seçimi ve sınırlandırılmasıyla ilgili yararlı bilgiler yer almaktadır

Tez yazımıyla ilgili bazı siteler
Conducting a piece of educational research: choice of topic, adoption of suitable research methodology, and narrowing down investigative focus (Dr. Rita S. Y. Berry, University of Exeter, School of Education) Research skills modules
WWW access & research skills training
Teaching Internet research skills (Genie Tyburski)
Hone your research skills: An Introduction to Research Processes, Conducting Electronic Searches, Using the World Wide Web,Using Other Internet Resources, Using Online Library Catalogs,Using Databases & Electronic Indexes,Evaluating Sources,Citing Sources Research skills: Aslib training: Advanced Online Search Strategies: Subject Access to Digital Information, Effective Techniques in Desk Research, Introduction to the Internet, The Invisible Web: Where Search Engines Fear to Go,Strategic Approaches to Internet Research, Using Internet Search Tools
Teaching research skills: Innovative strategies for library use instruction Research skills: Wondering, Seeking, Choosing, Connecting, Producing, Judging
Bilimsel bir makale nasıl yazılır ve yayımlanır? (Robert A. Day)  (pdf) Research skills: Wondering, Seeking, Choosing, Connecting, Producing, Judging
 
DEÜ Çevrimiçi veri tabanları ABD Tezleri
Tez yazacaklara bazı öneriler

Konuyu seçerken ve tezinizi yazarken aşağıdaki önerileri dikkate almanız yararlı olabilir:

1. Seçeceğiniz konunun özgün olmasına, aynen başkası tarafından yapılmamış olmasına özen gösteriniz. Başka deyişle, teziniz ya da projeniz, konu bilindik bile olsa, daha önce incelenmemiş bir başka açıdan konuyu inceliyor olmalıdır.

2. Seçeceğiniz konuda özellikle alanyazın (=literatür) bölümü için yeterli kaynak bulunabilir olmalıdır. Konuyu kesinleştirmeden önce, kütüphanelerden ve İnternet'ten bir ön tarama yapmanız yararlı olur.

3. Mutlaka iyi yazılmış ve kabul edilmiş tezleri örnek alın. Her açıdan (dil, biçim ve biçem) onları inceleyin ve tezinizi yazarken onlardan yararlanın. Tez yazarlarının çokça yaptıkları yanlışlar, kendilerininkinden önce yazılmış tezlere baksalar ortaya çıkmazdı. Sözgelimi, bazı tezlerde birinci tekil ya da çoğul kişi adılının kullanıldığı görülüyor ("... yaptım", "... karşımıza çıkmaktadır" gibi). Oysa tezlerde bu türden adılların kullanılmaması gerekir. İyi yazılmış tez örnekleri incelense, bu tür yanlışlar daha az olur.

4. Hakemli dergilerde yayımlanan makaleleri inceleyerek, ne tür özellikler taşıdıklarına dikkat edin. Tezinizde orada kullanılan dile benzer bir dil kullanmaya özen gösterin.

5. Başkaca bir zorunluluk yoksa, tezin Türkçe yazılması daha iyidir. Anadilde üretilen bilimsel yayınların artması ve bilimin geniş kitlelere yayılması, anadilde daha çok yazmaya bağlıdır.

6. Önce tezinizin planını yapın. Geçici bir içindekiler dizelgesi oluşturun. Danışmanınıza mutlaka yazılı bir araştırma önerisi sunun. Kural olmamakla birlikte, araştırma önerisinde şu bölümler bulunabilir: Başlık, Giriş (Yanıtını araştıracağınız araştırma problemiyle ilgili alanyazından yararlanarak, problemin altyapısının oluşturulduğu, danışmanı araştırma probleminin önemi konusunda ikna etmeye yönelik yazılmış bölüm), Problem ve Alt Problemler, Yöntem (Yöntem'in alt bölümleri: Araştırmanın yöntemi, anakitle ve örneklem, veri toplama araçları, araştırma süreci [denel işlemler], Sayıltılar, Sınırlılıklar, Verilerin Çözümlenmesi ve Yorumlanması, Kaynaklar (Kaynaklar, iki alt bölüme ayrılabilir: Araştırma önerisinin yazılmasında yararlanılan kaynaklar, tezin yazılmasında yararlanılacak kaynaklar). Araştırma önerisi yazma ile ilgili daha ayrıntılı bilgi ve örnek araştırma önerileri için tıklayınız.

7. Sürekli yazın. Okuduğunuz makalelerin ve kitapların tezinizle ilgili bölümlerinden ya doğrudan alıntıları (sayfa numaralarıyla birlikte) ya da özet alıntıları mutlaka not edin. Bilgisayarı etkili biçimde kullanmayı biliyorsanız, her şeyi bilgisayar ortamına hemen, beklemeden aktarın. Geçici olarak içindekiler bölümünü oluşturmuşsanız, okuduğunuz kitaptan ya da makaleden yapacağınız alıntının aşağı yukarı hangi başlık altına gireceğini biliyorsunuzdur. Hemen oraya aktarın. Giderek teziniz şekillenmeye başlayacaktır. Her türlü görüşmenizde, okumalarınızda hep not alın. Danışmanınızla ve uzmanlarla görüşürken, olabildiğince çok not alın. Belleğinize güvenin tabii, ama daha çok tutacağınız kayıtlara güvenin. "Konuştuklarımızı daha sonra anımsadığım kadarıyla not ederim," diye düşünmeyin. Konuşma sırasında hemen not alın. Olanaklıysa, daha da iyisi, konuşmaları ses bandına kaydedin.

8. Düşündüğünüz konuyla ilgili alanyazını okudukça kafanızda yanıtlamayı düşündüğünüz "problem" ve "alt problemler" oluşacaktır. Ölçme aracı geliştirebilmeniz için, öncelikle mutlaka bir "problem"iniz ve bunun açılımı olan "alt problemler"iniz olmalıdır. Yani, tezinizde hangi soruyu yanıtlayacağınızı, ya da hangi sorunu çözmeye çalışacağınızı net bir biçimde ortaya koymanız gerekir. Eğer bunu yapmazsanız, karanlık bir yolda pusulasız gidiyor gibi olursunuz. "Problem"iniz sizin pusulanızdır. Size yapmanız gerekeni, danışmanınıza ve ilerideki tez okuruna ise tezin ne amaçla yazıldığını ve onları nereye götürmeye çalıştığınızı gösterir.

9. Mutlaka "Yazım Kılavuzu" kullanın. Nasıl yazıldığından emin olmadığınız sözcükler için "Yazım Kılavuzu"ndan yararlanın (Dil Derneği'nce yayımlanan "Yazım Kılavuzu" özellikle önerilir). Arı, duru, anlaşılır ve doğru bir dil kullanmalısınız. Anlatımınız açık ve yalın olmalıdır. Ama aynı zamanda değişik dilsel özelliklerle bezenmiş, geniş bir sözcük dağarcığını içine sindirmiş, yapısal bakımdan çeşitlilikler taşıyan varsıl bir metin olmalıdır. Yazdıklarınızı başkalarına okutun. Yanlışlarınız konusunda yapılan uyarıları dikkate alın. Okuttuğunuz kimselere ne anladıklarını sorun. Sizin anlatmak istediğiniz biçimde anlamıyorlarsa, belki de sizin anlatımınızda bir sorun vardır. Yazdıklarınızı sürekli gözden geçirin. Olabildiğince Türkçe sözcükler kullanmaya özen gösterin. Dilimizin bilim dili olması, dilimizin gelişmesi yabancı kökenli sözcüklerden olabildiğince kaçınmayı gerektirir (Bkz. "Türkçenin Gücü," Doğan Aksan). Tezinizin İngilizce özetinin doğru olduğundan emin olun.

10. Teziniz için alanyazın taramasında kütüphaneleri kullanın. Bunun için özellikle önce İzmir'deki sonra da Ankara ve İstanbul'daki kütüphanelerden yararlanmanız gerekir. Sözkonusu illerdeki kütüphanelerde hangi kitapların bulunduğu İnternet ortamında yapılacak taramalarla öğrenilebilir.

11. Teziniz katılımcılar üzerinde çalışmayı gerektiren türden bir probleme ve alt problemlere dayanan betimsel bir çalışma ise, çalışacağınız evreni (anakitle, İng. population) iyi belirlemeniz ve tanımlamanız gerekir. Evren çok büyük olduğunda, tüm evren üzerinde çalışmak güç olduğundan, evrenin özelliklerini taşıyan, yani evreni temsil eden bir örneklem seçilir. Örnekleminizde en az kaç kişi bulunması gerektiğini öğrenmek için tıklayın.

12. Rasgele seçtiğiniz bir ya da birkaç grup ya da kişi üzerinde çalıştığınız deneysel bir çalışma yapıyorsanız, araştırmanız yalnızca üzerinde çalıştığınız gruplarla ya da kişilerle sınırlı olduğu, yani ait olduğu evrene genellenebilirliği kuşkulu olduğu için, tezinizde "Evren ve Örneklem" diye bir bölüm açmanıza gerek yoktur.  Onun yerine "Katılımcılar" diye bir başlık açarak, üzerinde çalışma yaptığınız deney ve varsa kontrol gruplarını (ya da kişiyi/kişileri) nasıl seçtiğinizi ve özelliklerini anlatan bir metin yazabilirsiniz.  Araştırmanız yalnızca veri toplamaya dayalı betimsel bir çalışma ise o zaman "Evren ve Örneklem" sözkonusu olur.

13. Kullanacağınız ölçme aracının geçerli ve güvenilir olmasına özen gösterin. Geçerli ve güvenilir olmayan ölçme araçlarıyla elde edilecek bilgiler bilimsel açıdan sağlam olmayabilir, yani geçerli ve güvenilir olmayabilir. Kullanacağınız ölçme ya da bilgi toplama aracının türüne ve özelliklerine uygun geçerlilik ve güvenilirlik sürecininin gerektirdiklerini mutlaka yapın.
 
14. Tez yazarları farkında olmadan ticari markaların reklamlarını yapıyorlar.  Tezinizde "verilerin istatistiksel analizi SPbilmemne paket programıyla yapılmıştır" türünden bir açıklamada bulunmayın.  Böyle bir şey yazdığınızda, sizden sonra tezinizi okuyacak olan tez yazarları, kullandığınız paket programın olmazsa olmaz bir program olduğunu, mutlaka edinilmesi ve kullanılması gereken bir program olduğunu sanabiliyorlar.  Verileri hangi paket programla çözümlediğinizin önemi yok; önemli olan hangi istatistiksel teknikleri kullandığınız.  İlla ki bir program adı yazacaksanız, paralı paket programların kaliteli alternatifleri olan ücretsiz açık kodlu yazılımları kullanın ve yapacaksanız onların reklamını yapın.
 
15. Tezimizi yazarken etik dışı davranışlardan özenle kaçınalım.

Tez yazacaklar mutlaka yazılmış tezlere bakmalı

Tez konusunu seçerken, yazmadan önce ve yazarken, mutlaka yazılmış tezleri incelemek ve onlardan değişik biçimde yararlanmak gerektiği belirtilmişti. Hem biçimsel hem de biçemsel açıdan örnek almak ve konumuzla ilgili alanyazını öğrenmek için bu zorunlu. Peki yazılmış ve kabul edilmiş tezleri nereden bulabilirsiniz?

Yazılmış ve kabul edilmiş tezleri bulmak için geleneksel olarak üniversite ve enstitü kütüphaneleriyle YÖK Kütüphanesi'nden yararlanabileceğiniz gibi, özellikle yabancı tezler için İnternet ortamından yararlanabilirsiniz.

Tezlerin yanısıra kitapları ve makaleleri de ihmal etmeyin. Kitaplar için özellikle Dokuz Eylül Üniversitesi'nin abone olduğu http://site.ebrary.com/lib/deulibrary adresi ve birçok kitabı tam metin okumaya izin veren http://books.google.com adresi, makaleler için de http://www.sciencedirect.com, http://www.ebscohost.com ve http://scholar.google.com temel başvuru kaynaklarınız arasında olsun. Daha fazlası için Dokuz Eylül Üniversitesi'nin kütüphane sayfasından, Google ve Yahoo gibi arama motorlarından ve İnternet ortamında da kolaylıkla erişebileceğiniz dergilerden yararlanın.  Dergiler için de Dokuz Eylül Üniversitesi'nin kütüphane sayfasından yararlanabilirsiniz.  Dokuz Eylül Üniversitesi'nin abone olduğu http://www.ebrary.com (tamamı tam metin olarak okunabilen kitap veritabanı) ya da http://www.sciencedirect.com (tam metin makaleleri barındıran site) gibi sitelere (tam listesi Dokuz Eylül Üniversitesi'nin kütüphane sayfasında var) normalde ADSL'yle bağlanan bilgisayarlardan erişilemiyor.  Ama bazı bazı küçük ayarlamalarda ADSL yoluyla bu olanaklardan yararlanılabilir.  Dokuz Eylül Üniversitesi'nin abone olduğu kaynaklara-veritabanlarına-dergilere-kitaplara ADSL'yle internete bağlanılan bilgisayarlardan nasıl erişileceğini anlatan sayfayı okumanızı ve oradaki yönergeyi izlemenizi öneririm.  Özellikle ABD tezlerinin yer aldığı

Dokuz Eylül Üniversitesi'nin tüm kütüphaneleri artık tek bir sayfadan ve tek bir işlemle aranabiliyor.  http://katalog.adm.deu.edu.tr/search/X adresindeki form yoluyla anahtar sözcükle arama yapıp, aradığınız kaynakların DEÜ'de olup olmadığını, varsa hangi kütüphanede olduğunu ve şu anda rafta olup olmadığını öğrenebilirsiniz.

Danışmanlıklarım ve yönettiğim tezler

Yönettiğim tezlerden tam metin olarak YÖK veritabanına aktarımı tamamlanmış olanlar (Tezleri tam metin olarak okuyabilmeniz için öncelikle YÖK veritabanına üye olmanız gerekir.)

Tez öğrencileri haftalık izlencedeki boşlukları dikkate alarak görüşmeye gelebilirler ya da ugur.altunay@deu.edu.tr adresine yazarak danışabilirler.

© Tüm hakları saklıdır. All rights reserved. 20 Şubat 2003-23 Şubat 2009, Uğur Altunay.

 

1