SUALTINDA INANILMAZ DENIZ TAVSANLARI DEFILELERI

(BİLİM VE SANATIN SUALTINDAKİ MÜTHİŞ HARMONİSİ)

Levent CAVAS - Ebru ERERIS - Dominique HORST

Asagida yer alan yazinin bir kismini veya tamaminin izinsiz kullanımı yasaktır. (c)

Giriş

Bazı güzellikler vardır, bilmeyiz, saklıdır onlar, kimse görmez, görenler şanslıdır. Bildiğimiz güzellik görecelidir, güzellik sarışındır, esmerdir, belki de kumraldır, bilinmez, kişiden kişiye değişir. Ancak mutlak güzellik güzeldir, kusursuzdur, asildir, kesindir ki doğada saklıdır.

Mutlak güzelliklerin sualtında en çarpıcı örneklerinden sadece bir grubu deniz tavşanlarıdır. Doğa da moda tasarımına yönelik örnek alınabilecek olağanüstü canlılardır. Evrimsel olarak bizlerden çok daha ilkel sistematik grupta yer alsalar da moda tasarımı ve yaratıcılığa yönelik onlardan öğreneceğimiz çok şeyler olduğu açıktır. Sualtında sergiledikleri defilelerle sualtına dalan her dalgıcı hayretler içerisinde bırakmaktadırlar. Bu yazı sualtına dalan ve deniz tavşanları defilelerine şahit olan dalgıçların duygularını görselleştirmek amacıyla hazırlanmıştır.

Deniz Tavşanı nedir?

Deniz tavşanları Gastropodların bir altsınıfı olan Opisthobranchia (Milne-Edwards, 1848) veya özel olarak Nudibranch olarak bilinen takım üyelerine verilen isimdir. Oldukça gelişmiş bir gastropod grubudur. Genel olarak bu türlerin baş ve mantoları arasında herhangi bir belirgin bir iz bulunmaz. Ağıza yakın bulunan tentaküller yön bulma amacıyla kullanılır. Vücudun alt kısmının ortası ise hareket işlevini görür. Taban kısmın yan tarafı bazı türlerde yüzmeye olanak verecek şekilde evrimleşmiştir. Deniz tavşanlarının birçoğu mükemmel renklerde olup bu renklerin anlamları aslında düşmanlarına verdikleri “uzak dur!” mesajıdır. Evrim sürecinde kabuklarını kaybetmişlerdir. Bu yüzden farklı bir savunma mekanizması geliştirmişlerdir: Kamuflaj ve Uyarı. Zehirli olmayan türler bulunduğu ortama uyum sağlayacak şekilde düşmanlarından kamufle olurken, bazı deniz tavşanı türleri ise oldukça zehirli salgılara sahiptirler. Renkleri salgılarının oldukça zehirli olduğunun göstergesidir. Deniz tavşanlarının morfolojik olarak üzerilerinde birçok çıkıntı bulunur bunlar dokunma, tat ve kokulara duyarlıdırlar. Bu türler ayrıca hermafrodit canlılar olup yumurtalarını jelatinimsi bir spiral şeklinde sualtında değişik substratlara bırakırlar. Deniz tavşanları genelde karnivor canlılardır, besinleri; süngerler, hidroidler, byrozoanlar ve hatta bazı durumlarda kendi türleri bile olabilir. Deniz tavşanlarının boyutları 4-600 mm arasında değişmektedir. Bu canlılar tüm denizlere yayılmış olup tüm derinliklerde gözlenmektedir. En büyük boyutlarına sıcak ve derin olmayan sularda ulaşırlar. En güzel deniz tavşanları Chromodorids grubundan çıkmaktadır (Wikipedia, 2006). Ülkemizde Nudibranchia’lar üzerine oldukça sınırlı sayıda araştırma bulunmakta olup var olan çalışmalar genellikle kavkı örneklerine ve toplanan canlı örneklere dayanmaktadır. Literatüre göre kıyılarımızda 69 deniz tavşanı bulunmaktadır (Yokeş ve Rudman, 2004).

Tasarımların Hikayesi

15 Eylül 2006 Konak-İzmir

Eşim başımın etini yiyor, İzmir konakta oldukça iyi bir mağazadayız. Nedense hiçbir kıyafeti beğenmiyor. Neyi denediyse bir eksiklik buluyor. Çıldırmak üzereyim. Sayesinde bütün bayan reyonundaki ürünleri gözden geçirmiş oluyorum. Gerçekten de Çağın beğenmemekte haklı, bütün kıyafetler bana da o kadar sıradan geliyor ki…

17 Eylül 2006 Gümüldür-İzmir

Bu kez dalışımda dip yapısını daha dikkatli incelemeliyim. Gümüldür’de hava hala sıcak, bir an önce üzerinde çalıştığım ve halk arasında terorist yosun olarak bilinen Caulerpa racemosa var.cylindracea isimli yosunun yayıldığı dip yapısına bakıp raporumu yazmak istiyorum. Açıkcası fazla vakit harcamak istemiyorum. 5 metreden 18 metreye doğru iniyorum. Her zaman yüzeysel olarak incelediğim Caulerpa racemosa’ya yakından bakıyorum. Yeşil Caulerpa tarlaları arasında o muhteşem Flabellina affinis, Donduce bonyulensis ve Cratena peregrina türlerini görüyorum. Sanki bir mesaj iletmek istiyorlar. Normal işimi bırakıp tüm dikkatimi onlara veriyorum. Nedenini bilmiyorum ama gözlerimi onlardan alamıyorum. Yaklaşık 10 dakika bu dünya güzeli canlıları izliyorum. Elimden geldiğince fotograflarını çekiyorum. Caulerpa racemosa yayılmış alanlardaki ölçümlerimi yaptıktan ve biraz Caulerpa materyali topladıktan dalış liderim eğitmen balıkadam Hakan Taşlıçay ile yüzeye çıkıyorum. Kendisi bölgede daha fazla deniz tavşanı türü olduğundan söz ediyor. Yüzeye çıktığımda Caulerpa racemosa’nın toksik salgısı aklıma geldi. Bilindiği üzere Caulerpa racemosa caulerpenyne isimli oldukça zehirli bir madde salgılamaktadır. Deniz tavşanları için bu salgının bir risk unsuru olabileceği aklıma gelince üzülmeye ve endişe duymaya başladım.

Eve geldiğimde yaptığım iki günlük aktiviteyi gözden geçiriyorum. İlk gün insanoğlunun dizaynlarından oluşan sergiyi gezdim. İkinci gün ise deniz tavşanları sergisindeydim. Kişisel olarak söyleyebilirim ki; ikinci sergi birinci sergi ile kıyaslanamayacak kadar güzel ve muhteşem…

22 Eylül 2006 Kültürpark-İzmir

Sualtı Ragbisi takımında oynadığım için koşu antrenmanındayım. Takım arkadaşım Ebru Ereriş çok üzgün görünüyor. Kendisi Yüzüncü Yıl olgunlaşma Enstitüsü Moda Tasarım Bölümü öğrencisi. Neden üzgün olduğunu sorduğumda; okulunda Moda Resmi dersi için öğretmeninin çizimler yapması istediğini, ancak çizimler için bir türlü ilham gelmediğini, yaptığı çizimleri beğenmediğini söyledi. Birden aklıma Ebru’ya deniz tavşanlarını göstermek geldi. Zaten Sualtı Ragbisi için havuz suyundan daha yoğun bir ortamda serbest dalış yapma antrenmanını da denememiz gerekiyordu.

23 Eylül 2006 Gümüldür-İzmir

Hafta sonu Ebru ve birkaç diğer takım arkadaşı ile birlikte tekrar Gümüldür’e gittik. Deniz Tavşanları her zamanki defilelerini büyük bir kareografi ile sergiliyorlardı. Ebru bu deniz tavşanlarından çok etkilendi. Artık gülüyordu ve çizimlere hemen akşam başlayacağını söyledi. Ebru’ya deniz tavşanlarına yönelik bir web sitesi (seaslugforum.net) olduğunu ve bu web sitesinde ülkemiz kıyılarında ve diğer denizlerde yaşayan türlere de ulaşabileceğini söyledim.

30 Eylül 2006 Alsancak-İzmir

Ebru’dan bir hafta sonra bir SMS mesaji aldım. Mesajında çizimler yaptığını ve bana göstermek istediğini söyledi. Bu yazıda da yer alan Ebrunun çizimlerini görünce çok mutlu oldum. Sanki deniz tavşanlarının bizlere vermek istediği mesajları yerine getiriyormuşuz gibi hissettim.

Aralık 2006,

Fransa’dan Sualtı Fotografçısı Dominique Horst ile tanıştık. Kendisi bizimle fotograflarını paylaştı. Dominique’nin yadımları olmadan bu siteyi sanirim yapamazdik. Fotograflarına yönelik izin verdiği için ona minnettarız.

Yaptığımız çizimleri paylaşmalıydık. Çünkü toplumumuzda “Deniz Tavşanı” deyince hafızasında herhangi bir canlı türü oluşmayan şanssız insanların varlığını biliyorduk. Bu kadar muhteşem değişik elbise kreasyonuna sahip bir canlı grubunu insanlara tanıtmak artık bizim için bir görev olmuştu. Bu güzel canlıların güzel tasarımları değişik kıyafet giymek isteyenler bayanlar için kullanılmalıydı çünkü. Bu canlıların dizaynları insan dizaynlarından daha güzeldi; dedik ya, güzeldi, kusursuzdu ve doğa da saklıydı ve bizde onu bulmanın mutluluğu içindeydik.

Denizlerimizdeki ne yazık ki kirlilik gitgide artmakta. Denizlerdeki canlı çeşitliliği gün geçtikçe daha da azalıyor. Evsel atıklar, fabrika atıklarının arıtılmadan denize salınması deniz ekosistemini ciddi ölçüde etkiliyor. Tanker kazaları da cabası. Bu türler kirlilikten çok etkileniyor. Belki de bizler şanslıyız bu türleri, bu güzellikleri, bu defilelere şahit olduğumuz için. Doğadaki canlılardan esinlenerek yapılacak her türlü sanat eserinin daha doğal olacağı gibi bu türlerden esinlenerek yapılan kıyafetleri giyen insanlarında doğa korumaya daha fazla önem göstereceğini düşündük. Dolayısıyla bu dizaynların herbirini bu türlerin bilimsel isimleri ile isimlendirmek istedik. Her bir tür kendine ait markası, değişik renk çeşitlerini oluşturmuş sualtında. Herbir türün renk çeşitleri de var. Kimi türlerin dizaynları birbirlerininkine çok benzerken, kimi türler apayrı bir orjinallik içeriyor. 50 yi aşkın tasarımımız oldu, sizlerle sizin için özel seçtiklerimizi paylaşmak istedik. Böyle bir yazı hazırlamak bizim için bir rüyanın bir parçası idi. Rüyamızın ikinci kısmında bu çizimleri gerçekleştirmek istiyoruz ancak bunun için desteğe ihtiyacımız var.

References

  1. Yokes B., Rudman W.B., (2004). Türkiye sularında tespit edilen Aelodiina (Opisthobranchia, Gastropoda) türleri: Türkiye için 11 yeni kayıt. Sualtı Bilim ve Teknolojisi Toplantısı Kitapçığı, Sabancı Üniversitesi, 26-28 Kasım 2004, syf 60-68.
  2. Wikipedia, The Free Encyclopedia (2006). Nudibranch. http://en.wikipedia.org/wiki/Nudibranch retrieval date. 19.12.2006
  3. Drudi E., Paci T., (2001). Figure Drawing for fashion design. The pepin press. Amsterdam.
  4. Cavas L., Yurdakoc K., Yokes B. (2005). Antioxidant status Lobiger serradifalci and Oxynoe olivacea (Opisthobranchia, Mollusca). J Exp Mar Bio Eco. 314, 227-235
  5. Cavas L., Yurdakoc K., (2005). A comparative study: Assesment of antioxidant system in the invasive green alga Caulerpa racemosa and some macrophytes from the Mediterranean. J Exp Mar Bio Eco. 321, 35-41.
  6. Cavas L., Yurdakoc K., (2005).An investigation on the antioxidant status of the invasive marina alga: Caulerpa racemosa. J.Exp.Mar.Biol.Eco., 325, 189-200.
  7. Cavas L., Baskin Y., Yurdakoc K., Olgun N. (2006) Antiproliferative and newly attributed apoptotic effects from an invasive marine alga: Caulerpa racemosa var.cylindracea. J.Exp.Mar.Biol.Eco. 339, 111-119.
tasarımları tekrar ziyaret icin